Τουρκοκύπριοι και Λινοπάμπακοι

Μέρος Α΄

Ο νεοσουλτάνος Ερντογάν και οι εκάστοτε εγκάθετοί του δεν παύουν παντού και πάντοτε να επιμένουν στην παράλογη αξίωσή τους για λύση δύο κρατών στην Κύπρο, κάτι που οι Βρετανοί, οι οποίοι κρατούσαν το νησί μας από το 1878 μέχρι το 1960, δεν είχαν διανοηθεί να πράξουν. Η συντριπτική πλειονότητα των Ελλήνων κατοίκων ζητούσαν με υπομνήματα και δημοψηφίσματα την Ένωση με τη Μητέρα Ελλάδα. Γνώριζαν οι Βρετανοί και οι Τουρκοκύπριοι ηγέτες, ανάμεσά τους τόσο ο Δρ Κουτσιούκ όσο και ο Ραούφ Ντενκτάς, ότι είναι απόγονοι Ελλήνων και Λατίνων χριστιανών, που τους βασάνιζε ο απεχθής οθωμανικός ζυγός. Σήμερα υπολογίζονται περισσότεροι από τέσσερα εκατομμύρια οι κρυπτοχριστιανοί στην Τουρκία, ιδιαίτερα στην Κωνσταντινούπολη και τις περιοχές του Πόντου και της Καππαδοκίας. Ακόμα και σήμερα πολλοί από αυτούς τόσο στην Κύπρο όσο και στην Τουρκία μέσα τους δεν έπαψαν να αρνούνται ούτε την εθνική τους καταγωγή, ούτε τη θρησκεία τους. Ιστορικοί μελετητές αναφέρουν ότι, εκτός από τον Πόντο, και στην περιοχή της Ριζούντας, όπου υπήρχαν χιλιάδες Έλληνες, είχαν οργανωθεί σε ανταρτικά σώματα, που πολεμούσαν τους Τούρκους κατακτητές. Και, σύμφωνα με τους ίδιους μελετητές, καθώς και επιζήσαντες της Καταστροφής του 1922, ένας από τους παππούδες του σημερινού νεοσουλτάνου Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν ήταν καπετάνιος ανταρτών, που πολεμούσαν τους Τούρκους στην περιοχή της Ριζούντας. Ένα σκέλος της οικογένειας Ερντογάν εγκαταστάθηκε στην Κωνσταντινούπολη, άλλο στη Θήβα και ένα τρίτο, οι πιο εύποροι, παρέμειναν στη Ριζούντα.

Κύπριοι ιστορικοί ερευνητές, καθώς και ξένοι, αναφέρουν σε συγγράμματά τους ότι οι Τουρκοκύπριοι είναι απόγονοι διά της βίας εξισλαμισθέντων χριστιανών, οι οποίοι ελίσσονταν επί Τουρκοκρατίας, ανάλογα με τις εκάστοτε συγκυρίες και πολιτικές καταστάσεις. Ο Κυριάκος Χατζηιωάννου, γνωστός στους παλαιότερους εκπαιδευτικούς, ιστορικός ερευνητής και διπλωμάτης, στο βιβλίο του για τους Λινοπάμπακους αναφέρει ότι Τουρκοκύπριοι είναι ελληνικής καταγωγής. Σε επιμνημόσυνο λόγο για τους Τέσσερεις Ήρωες του Αχυρώνα, που τελέστηκε στο Λιοπέτρι λίγο μετά τον αγώνα της ΕΟΚΑ, είπε ανάμεσα στ’ άλλα πως πρέπει οι σχέσεις μας με τους Τουρκοκυπρίους να είναι αδελφικές, γιατί είναι και αυτοί Έλληνες που αλλαξοπίστησαν μέσα στα σκοτεινά χρόνια της τουρκικής τυραννίας. Μετά το μνημόσυνο, παριστάμενοι επίσημοι και αγωνιστές τον πλησίασαν και του έκαναν παρατήρηση γι’ αυτά που είπε για «τους αδελφούς» Τουρκοκυπρίους. Και σε έντονο ύφος τούς απάντησε ότι «είπα μια πικρή ιστορική αλήθεια, που πρέπει να την πιστέψουμε…». Παριστάμενος Λιοπετρίτης ανέφερε ότι είχε δίκαιο ο δάσκαλος Χατζηιωάννου. Και ομολόγησε ότι ο παππούς του ήταν Λινοπάμπακος, είχε δύο ονόματα, ένα χριστιανικό κι ένα μουσουλμανικό, και όταν πήγαιναν οι Τούρκοι στο χωριό δεν τους επέτρεπε να ενοχλήσουν κανέναν χριστιανό κάτοικο.

Στο βιβλίο του ο Χατζηιωάννου καταθέτει και την ακόλουθη συγκλονιστική προσωπική του μαρτυρία, που βοά ότι οι Λινοπάμπακοι είναι πράγματι απόγονοι εξισλαμισθέντων Ελλήνων. ‘‘Κάποτε’’, γράφει, ‘‘σε εκσκαφές στο προαύλιο του Γυμνασίου Αμμοχώστου δούλευε και μια νεαρή εργάτρια, που εκείνος που τον συνόδευε, τον ρώτησε, τι νομίζει ότι είναι η νεαρή. Κι αυτός του είπε: «Ελληνίδα».

«Εγιώ», μου είπε η νεαρή, «τούρτζικα εν ιξέρω. Σύντησιέ μου Ελληνικά».

«Είσαι Τουρκάλα», της είπα.

«Ναι, είμαι», μου απαντά.

«Αφού είσαι Τουρκάλα, γιατί δεν ξέρεις Τούρκικα;».

«Γιατί εν μ’ εμάθαν οι γονιοί μου».

«Οι γονιοί σου ξέρουν Τούρκικα;».

«Όι, εν ιξέρουν».

«Μ’ αφού είναι Τούρκοι, γιατί δεν ξέρουν τούρκικα;».

«Γιατί εν τους εμάθαν οι γονιοί τους»’’.

Είχε δίκαιο η κοπέλα, δεν ήξερε Τούρκικα, γιατί δεν ήξεραν οι γονιοί της, ούτε οι πρόγονοί της. Μα, μένει καμιά αμφιβολία πως αυτοί ήταν ελληνικής καταγωγής;

‘‘«Άκου Αϊσιέ», της είπα, γιατί Αϊσιέ την έλεγαν, «εσύ είσαι Ελληνίδα και να δεχθείς να σε βαφτίσουμε και να σε κάμουμε χριστιανή...». Αγρίεψε.

«Παρά να με βαφτίσετε τζιαι να με κάμετε χριστιανή, καλλύττερα να με σκοτώσετε τζιαι να με θάψετε στουν’ τον λούκκον, που σγάφτω», είπε’’.

Και παρατηρεί ο Δρ Χατζηϊωάννου: «Βλέπετε, η νεαρή κοπέλα ένιωθε πως ήταν μουσουλμάνα και καθένας είναι ό,τι νιώθει πως είναι. Δεν εννοούσε με κανέναν τρόπο να γίνει χριστιανή, έστω και αν πίστεψε πως ήταν ελληνικής καταγωγής…».

Για να δικαιούνται να εκτελούν κι αυτά τα θρησκευτικά τους καθήκοντα έπρεπε να πληρώνουν φόρο κατά κεφαλήν, το λεγόμενο χαράτσι. Οι Τούρκοι είχαν όλα τα προνόμια κι οι άπιστοι όλες τις υποχρεώσεις. Κάτω απ’ αυτό το βαρύ φορτίο εμφανίστηκε ο Λινοπαμπακισμός. Οι Λινοπάμπακοι δεν είναι αίρεση αποκλειστική της Κύπρου. Σ’ άλλα μέρη της τουρκικής αυτοκρατορίας φέρουν την ονομασία κρυπτοχριστιανοί. Στην Κύπρο επικράτησε αυτή η σκωπτική ονομασία, «Λινοπάμπακοι», που σημαίνει πως ήταν σαν το πανί που έχει ίσια και ανάποδη. Η ίσια τους ήταν η λινή, χριστιανική, κι η ανάποδή τους ήταν βαμβακερή, τουρκική. Οι Λινοπάμπακοι εξαιρούνταν από τον φόρο του χαρατσιού γιατί δήλωναν πως ήταν Τούρκοι. Τον φόρο αυτό τον είσπραττε η Αρχιεπισκοπή και τον κατέβαλλε στην τουρκική κυβέρνηση της Κύπρου. Γι’ αυτό κρατούσε κατάστιχα των φορολογούμενων χριστιανών.

Ενδιαφέρουσες έρευνες για το θέμα αυτό των κατάστιχων έκαμε ο λαμπρός επιστήμονας Θεόδωρος Παπαδόπουλος, που είχε διατελέσει Διευθυντής του Κέντρου Επιστημονικών Ερευνών. Κατά τις έρευνες εξακριβώθηκαν τα εξής: «Μεταξύ του1825 και 1832, 16 χωριά που ήταν στα 1825 φορολογήσιμα, γιατί ήταν χριστιανικά, στα 1832 δεν φέρονται στον κατάλογο των φορολογήσιμων, άρα οι κάτοικοι δήλωσαν πως ήταν Τούρκοι. Αλλά δεν φαίνεται πως οι κάτοικοί τους δέχθηκαν αμέσως τον μωαμεθανισμό, παρά το ότι βρίσκονταν ακόμα στο στάδιο του Λινοπαμπακισμού».

Άλλος ένας εκλεκτός επιστήμονας- ερευνητής, ο Μενέλαος Χριστοδούλου, σε έρευνά του αναφέρει ότι πολλοί κάτοικοι χωριών, κυρίως της Πάφου, «είναι Λινοβάμβακοι και εμφανίζονται ως Τούρκοι. Καταναλίσκουσι το χοίρειον κρέας αλλ’ αρνούνται τούτο δημοσία…».

Στην ίδια μελέτη του ο Μ. Χριστοδούλου αναφέρει: «Μετά την διάκρισιν των Λινοβαμβάκων της Τηλλυρίας εις Έλληνας και Τούρκους, συνέβη να ευρεθώσι χριστιανοί τα τέκνα και μωαμεθανοί οι γονείς, και τούτο συνέβη και μεταξύ αδελφών και εξαδέλφων και άλλων συγγενών. Ούτω, διακριθέντες εξακολουθούσι και σήμερον να συναγελάζωνται και να προσφωνώνται αλλά δεν αισθάνονται την ανάγκην οι μωαμεθανοί να γίνωσι χριστιανοί, λαμβάνοντες αφορμήν εκ των συγγενών των».

«Και στη Λεμεσό, στις αρχές του περασμένου αιώνα, ένας κλάδος μιας οικογένειας Λινοβαμβάκων επέστρεψε στον Χριστιανισμό κι έδωσε διαπρεπείς Έλληνες πολίτες, τους Ρούσους, ενώ άλλος κλάδος του Οσμάνη του Καλλικά έκλινε οριστικά στον μωαμεθανισμό και πολιτογραφήθηκαν Τούρκοι. Η πρώτη μάλιστα Ελληνίδα γιατρός της Λεμεσού Μαρία Ρούσου σπούδασε με έξοδα του Τούρκου θείου της…».

Ο Δρ Θεολογίας Φαίδωνας Παπαδόπουλος, σε εμπεριστατωμένη και επιστημονικά τεκμηριωμένη ανάλυση του θέματος των Λινοπαμπάκων, καταδεικνύει ότι οι πλείστοι εξ αυτών ήταν Έλληνες χριστιανοί, οι οποίοι, λόγω των αβάστακτων φορολογικών και άλλων πιέσεων επί οθωμανικής κατοχής, δήλωναν μουσουλμάνοι. Όταν όμως η Κύπρος πέρασε στη βρετανική αποικιοκρατία, ένα μεγάλο ποσοστό Λινοπαμπάκων άρχισαν να επανεντάσσονται ομαδικά στην Ορθόδοξη χριστιανική θρησκεία. Ο Δρ Παπαδόπουλος δεν παραλείπει να επισημάνει και το γεγονός ότι η διαμάχη στους κόλπους της Εκκλησίας για τον Αρχιεπισκοπικό Θρόνο και άλλοι παράγοντες, όπως η πολιτική τού διαίρει και βασίλευε των Βρετανών, έπαιξαν σημαντικό ρόλο στη μη επανένταξη των Λινοπαμπάκων στην Ορθόδοξη πίστη.

*Το Β΄ Μέρος την επόμενη Κυριακή