Ξύπνα, καημένε μου φορολογούμενε Κύπριε: για ποιους πληρώνεις να αυξάνονται;

Για χρόνια μάς λένε ότι το δημογραφικό είναι «σύνθετο πρόβλημα».
Οι αριθμοί, όμως, δεν είναι σύνθετοι. Είναι αμείλικτοι.

Το 2012 υπήρχαν 10.065 κυπριακές πολύτεκνες οικογένειες.
Το 2024 απέμειναν μόλις 3.166.
Μέσα σε δώδεκα χρόνια, επτά στις δέκα κυπριακές πολύτεκνες οικογένειες εξαφανίστηκαν.

Την ίδια περίοδο, οι αλλοδαπές πολύτεκνες οικογένειες διπλασιάστηκαν:
από 457 το 2012 σε 839 το 2024.

Αυτοί οι αριθμοί δεν περιγράφουν απλώς μια κοινωνική μεταβολή. Περιγράφουν αποδεκατισμό του κυπριακού πληθυσμού και αναπαραγωγική μετατόπιση της χώρας. Και αυτό δεν είναι τυχαίο.

Η πολιτική στήριξης των γεννήσεων, όπως εφαρμόζεται μέσω της νομοθεσίας του επιδόματος τέκνου, βασίζεται σχεδόν αποκλειστικά σε ένα κριτήριο: το οικογενειακό εισόδημα. Δεν υπάρχει ουσιαστική διαφοροποίηση με βάση τη δημογραφική ανάγκη της χώρας ούτε στάθμιση με βάση το ποιος στηρίζεται και ποιος μένει εκτός.

Η πρόσβαση στο επίδομα απαιτεί πενταετή νόμιμη διαμονή, είτε πρόκειται για κύπριο, είτε για ευρωπαίο, είτε για πολίτη τρίτης χώρας. Στην πράξη, όμως, ωφελούνται κυρίως όσοι έχουν χαμηλά εισοδήματα. Και εδώ τα στοιχεία της Στατιστικής Υπηρεσίας είναι σαφή: τα εισοδήματα των αλλοδαπών είναι, κατά μέσο όρο, χαμηλότερα από των Κυπρίων, των οποίων τα εισοδήματα συγκεντρώνονται στα μεσαία στρώματα — ακριβώς εκεί όπου δεν υπάρχει πρόσβαση στο επίδομα τέκνου.

Το αποτέλεσμα είναι προδιαγεγραμμένο. Όσο διατηρείται μια στήριξη στην οποία οι κύπριοι δεν έχουν πρόσβαση, οι γεννήσεις τους δεν αυξάνονται. Αντίθετα, μειώνονται. Και όσο αυξάνεται ή παραμένει αμετάβλητο ένα επίδομα χωρίς αλλαγή στόχευσης, το δημογραφικό επιδεινώνεται.

Εδώ πρέπει να ειπωθεί καθαρά κάτι που συστηματικά αποφεύγουμε: το προσωπικό πρόβλημα μιας πολύτεκνης οικογένειας μπορεί, με υπεράνθρωπη προσπάθεια, να «εξομαλυνθεί» με δύο και τρεις δουλειές των γονέων. Το κοινωνικό πρόβλημα, όμως —το δημογραφικό— δεν αφορά μόνο τους πολύτεκνους. Αφορά όλους. Αφορά τη συνέχιση του κυπριακού λαού στην Κύπρο. Αφορά το ποιος θα εργάζεται, ποιος θα πληρώνει συντάξεις, ποιος θα κρατά όρθια την κοινωνία σε είκοσι και τριάντα χρόνια.

Και ας μην αυταπατώμαστε. Η βάση των οικογενειών με παιδιά —και ιδιαίτερα των πολύτεκνων— βρίσκεται στα όρια της αντοχής της. Όταν η καθημερινότητα γίνεται οικονομικά ασφυκτική, όταν οι γονείς εργάζονται εξοντωτικά για να καλύψουν βασικές ανάγκες και όταν η κρατική στήριξη παραμένει ανύπαρκτη ή απρόσιτη, η αγανάκτηση δεν εξαφανίζεται· συσσωρεύεται. Και αργά ή γρήγορα, αυτή η αδικία θα βγει στους δρόμους.

Δεν μπορεί η αρμόδια Υφυπουργός να δηλώνει ότι πρώτη προτεραιότητα της κυβέρνησης είναι τα παιδιά και η αντιμετώπιση της παιδικής φτώχειας, όταν την ίδια στιγμή η Κύπρος καταγράφεται ως μία από τις χώρες με τη χαμηλότερη στήριξη παιδιών και οικογενειών στην Ευρώπη. Δεν μπορεί να μιλάμε για ευαισθησία, όταν οι αριθμοί δείχνουν εγκατάλειψη. Οι οικογένειες δεν ζουν με δηλώσεις, ζουν με πολιτικές.

Και ενώ:

• οι οικογένειες, ιδιαίτερα οι πολύτεκνες, πνίγονται από αυξημένα τέλη, ακριβό νερό και μηδαμινή στήριξη,
• οι γονείς εργάζονται εξοντωτικά και τα παιδιά μεγαλώνουν χωρίς επαρκή προστασία,
• τα σχολεία αντιμετωπίζουν φτώχεια, βία, bullying, ναρκωτικά και ανεξέλεγκτη χρήση του διαδικτύου,
• οι κρατικές δομές φιλοξενίας παιδιών βρίσκονται σε τραγική κατάσταση,

παρακολουθούμε επιλεκτική ευαισθησία από θεσμούς που όφειλαν να συγκρούονται με την ίδια την κρατική πολιτική. Να είμαστε ξεκάθαροι: ο σεβασμός και η προστασία όλων των παιδιών είναι αυτονόητοι και αδιαπραγμάτευτοι. Όμως όταν αποφεύγονται οι δύσκολες συγκρούσεις και επιλέγονται παρεμβάσεις χαμηλού ρίσκου, τότε η σιωπή δεν είναι ουδετερότητα. Είναι συνενοχή μέσω αδράνειας.

Και κάπου εδώ το ερώτημα γίνεται αναπόφευκτο:

Ξύπνα, καημένε μου φορολογούμενε Κύπριε.
Για ποιους πληρώνεις να αυξάνονται;
Και ποιον αφήνεις να σβήνει, δεν αφορά μόνο τους πολυτέκνους αλλά και τους μελλοντικούς γονείς;

Γιατί τα στοιχεία είναι πια αμείλικτα.
Και η Ιστορία δεν συγχωρεί κοινωνίες που είδαν την κατάρρευση και επέλεξαν να κοιτάξουν αλλού.

*Έφορος Δημοσίων Σχέσεων της Παγκύπριας Οργάνωσης Πολυτέκνων